Het feilbare brein

Gepubliceerd op 14 augustus 2015

Het feilbare brein

Het gebeurde mij een paar weken geleden, we reden in onze auto naar huis van een familie etentje en mijn zwager zat naast mij. We naderden een verkeersplein en ik minderde vaart en keek of er verkeer op de rotonde reed. Ik zag geen verkeersdeelnemer dus reed ik het verkeersplein op om rechts af te slaan. Mijn zwager riep toen plotseling: “ stop!”.

De schrikseconde bleef gelukkig achterwege en ik remde onmiddellijk en hard. Pas nadat we stilstonden zag ik van links op het verkeersplein een pizzakoerier op een bromfiets die moest uitwijken om niet tegen de linker zijkant van onze auto te rijden. Als ik niet gewaarschuwd was had een aanrijding zeker gevolgd waarbij mogelijk één of meer slachtoffers gevallen waren. Dit keer kwam ik met de schrik vrij. Tot op de dag van vandaag begrijp ik niet hoe ik deze bestuurder van die bromfiets op een verkeersplein niet gezien heb.

Schuld?

Aan dit voorval moest ik (weer) denken toen ik deze week een uitspraak las van de rechtbank Limburg, zaaknummer 03/866382-14, waarbij een bestuurder exact hetzelfde overkwam, maar deze bestuurder had minder geluk en de bromfietser overleed. De rechter die voor de vraag gesteld werd of de verdachte schuld heeft aan het verkeersongeval in de zin van artikel 6 van de Wegenverkeerswet 1994 waardoor het slachtoffer werd gedood besluit dat er onvoldoende sprake is van schuld alleen door de omstandigheid dat verdachte de bromfietser niet had gezien hoewel die voor hem wel waarneembaar moet zijn geweest. Blijft over dat verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan een overtreding van het Reglement verkeersregels en verkeerstekens door geen gevolg te geven aan een voor hem geldend bord B6 van de Bijlage 1 van het RVV 1990 dat aanduid dat de bestuurder voorrang moet verlenen aan bestuurders op de kruisende weg.

Artikel 6 wegenverkeerswet:
Het is een ieder die aan het verkeer deelneemt verboden zich zodanig te gedragen dat een aan zijn schuld te wijten verkeersongeval plaatsvindt waardoor een ander wordt gedood of waardoor een ander zwaar lichamelijk letsel wordt toegebracht of zodanig lichamelijk letsel dat daaruit tijdelijke ziekte of verhindering in de uitoefening van de normale bezigheden ontstaat.

De straf

Verdachte heeft bij het oprijden van een rotonde een aldaar rijdende bromfiets over het hoofd gezien waardoor een botsing is ontstaan en de bestuurder van de bromfiets is overleden. De rechtbank ontzegt de verdachte de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen voor de tijd van zes maanden. Deze bijkomende straf wordt voorwaardelijk opgelegd met een proeftijd van twee jaren.

Uit het oordeel van de rechtbank valt te lezen dat deze straf min of meer wordt opgelegd om aandacht te geven en te kennen te geven dat de rechtbank meeleeft met het verdriet van de nabestaanden waaronder een dochtertje van zes jaar. Overigens is het oordeel van de rechtbank in dit vonnis meer dan het lezen waard.

Ik denk dat als de rechtbank had besloten in deze zaak gebruik te maken van de ongeschreven strafuitsluitingsgrond AVAS (afwezigheid van alle schuld) hier door niemand beroep tegen zou zijn aangetekend.

"Opeens hoorde ik een plof"

Ook bij de rechtbank Zeeland –West-Brabant diende recent een zaak over de schuldvraag van een automobiliste die geen voorrang verleende aan een bestuurster van een elektrische rolstoel op een voetgangersoversteekplaats waardoor die bestuurster na de aanrijding viel en overleed. Ook deze verdachte verklaarde: “Ik heb haar niet gezien, ik begrijp het niet. Ik was rustig, het was niet druk. Opeens hoorde ik een plof. Ik heb wel gekeken, maar de vrouw niet zien aankomen, ze was er opeens.”

Deze verdachte wordt veroordeeld, mede op grond van de persoonlijke omstandigheden van verdachte, voor het plegen van een overtreding en niet voor het misdrijf dood door schuld toto een geldboete van 750 euro en een voorwaardelijke ontzegging van de rijbevoegdheid van vier maanden, met een proeftijd van twee jaar.

"Vincent plast op de grond..."

Beide casussen deden mij sterk denken aan de zaak Mattheeuws/OM, beschreven in het boek van W.A. Wagenaar met de titel “Vincent plast op de grond". Dit boek uit 2006 behandelt een aantal nachtmerries in het Nederlands recht waaronder de casus waarin een vrachtwagenchauffeur wordt veroordeeld voor het veroorzaken van een dodelijk ongeval doordat hij op een doorgaande weg linksaf slaat terwijl er van de andere kant een motorrijder nadert. De schrijver de heer W.A. Wagenaar komt na reconstructie van deze aanrijding tot de slotconclusie dat de vrachtwagenchauffeur totaal geen schuld heeft aan deze aanrijding maar dat deze meer te wijten is geweest aan de misleiding van de chauffeur door het wegontwerp. Dit ongeluk bleek achteraf het gevolg van een samenspel tussen wegontwerp en rijgedrag, waarbij wegontwerp de primaire factor was. Misleidend wegontwerp komt echter niet in het Wetboek van strafrecht of de wegenverkeerswet voor en daardoor draaide de vrachtwagenchauffeur Mattheeuws voor de gevolgen op. Voor het gevoel van de schrijver is de chauffeur in deze casus gestraft omdat de werkelijke veroorzaker van het ongeluk (de wegbeheerder) niet kon worden aangesproken.

Even terug naar mijn eigen bijna aanrijding. Achteraf heb ik mij gerealiseerd dat deze nachtmerrie iedereen kan overkomen en dat het deelnemen aan het verkeer alle aandacht van de bestuurder vraagt. Juist aandacht blijkt een belangrijke factor om een aanrijding te voorkomen. In onze hersenen zit een aandachtsfilter en dit filter zorgt ervoor dat we op tijd overschakelen middels een wipschakelaar (insula) van dagdromen naar de centrale executive modus waardoor we alert op veranderingen en belangrijke zaken reageren. Maar helemaal vertrouwen op deze aandachtsfilter is kennelijk niet afdoende, zo blijkt uit bovenstaande casuistiëk. Het weigeren van de insula schijnt vaker voor te komen als deze overbelast is geraakt door het veelvuldig gebruik van sociale media.

Over de schrijver

Gerard Leeman

Gerard Leeman

Gerard Leeman is zelfstandig ondernemer, verzorgt opleidingen op het gebied van omgevingsrecht en ondersteunt bedrijven bij het aanvragen van vergunningen. Hij schrijft regelmatig scherpe columns voor branchewebsites en een krant waarbij hij met de nodige dosis humor zijn mening geeft over uiteenlopende zaken.

  • Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Volg ons

Like ons


Copyright © 2018 Gerard Leeman en Bert Lowijs
Website powered by: